Wat is het HPV virus? Alles over humaan papillomavirus

HPV is niet alleen een soa: de meesten krijgen het, vaak zonder seks. Het humaan papillomavirus is een van de meest besmettelijke virussen die er bestaan. De meeste mensen krijgen het ooit zonder het te weten, en vaak verdwijnt het vanzelf. Toch zijn er risico’s die je serieus moet nemen – en die je met de juiste kennis goed kunt beperken.

Mensen die ooit HPV oplopen: 80% van de seksueel actieve bevolking ·
Aantal HPV-typen: Meer dan 100 ·
Hoogrisico typen die kanker kunnen veroorzaken: 13 ·
Kankers per jaar door HPV in Nederland: Ongeveer 1.200 ·
Bescherming vaccinatie tegen baarmoederhalskanker: Ongeveer 90% bij volledige vaccinatie

Wat is HPV en hoe krijg je het?

Het humaan papillomavirus is een DNA-virus dat de huid en slijmvliezen infecteert. Het is zo besmettelijk dat het RIVM stelt dat bijna iedereen het ooit oploopt. De meeste mensen krijgen het tijdens hun seksueel actieve leven, maar het virus verspreidt zich ook op andere manieren.

“De meeste HPV-typen geven geen klachten en verdwijnen vanzelf,” aldus het RIVM.

RIVM

Hoe wordt HPV overgedragen?

• HPV wordt vooral overgedragen via seksueel contact, maar ook via huid-op-huidcontact zonder geslachtsgemeenschap (RIVM).
• Orale en anale seks kunnen eveneens leiden tot overdracht (RIVM).
• Een condoom biedt onvolledige bescherming omdat het virus via de huid rondom de geslachtsdelen kan worden doorgegeven (RIVM).

Het patroon: overdracht is mogelijk zonder dat er sprake is van penetratie, wat het virus lastig te stoppen maakt.

Wat zijn de hoog- en laagrisicotypen?

Van de meer dan 100 typen HPV worden er 13 geclassificeerd als hoogrisico (Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)). Laagrisicotypen, zoals type 6 en 11, kunnen genitale wratten veroorzaken, maar leiden zelden tot kanker. De hoogrisicotypen (waaronder 16 en 18) zijn verantwoordelijk voor vrijwel alle HPV-gerelateerde kankers.

Waar kun je HPV van krijgen?

Veel mensen denken dat HPV alleen wordt overgedragen via seksueel contact met een nieuwe partner. Maar de realiteit is breder.

“HPV is een van de meest voorkomende soa’s, maar niet uitsluitend een soa,” zegt Soa Aids Nederland.

Soa Aids Nederland

Kan HPV worden overgedragen zonder seks?

• HPV kan via genitaal huidcontact worden overgedragen, ook zonder geslachtsgemeenschap (RIVM).
• Het virus kan via de handen en mond worden doorgegeven, al is het risico klein (RIVM).
• Overdracht via voorwerpen zoals handdoeken is theoretisch mogelijk, maar niet bewezen (CDC (Amerikaans gezondheidsinstituut)).

Kun je HPV krijgen van een vaste partner?

Ja, dat is heel normaal. Het virus kan jarenlang in het lichaam sluimeren zonder klachten. Een vaste partner kan het virus ongemerkt bij zich dragen en het pas later overdragen. Soa Aids Nederland legt uit dat HPV niet wijst op ontrouw. Het is zo wijdverspreid dat het krijgen van HPV eerder regel dan uitzondering is.

Wat zijn de symptomen van HPV?

De meeste HPV-infecties geven helemaal geen klachten. Dat maakt het virus lastig te herkennen en gemakkelijk te verspreiden.

Wat merk je als je het HPV-virus hebt?

• In de overgrote meerderheid van de gevallen: niets. Het lichaam ruimt het virus zelf op binnen 1-2 jaar (RIVM).
• Bij sommige typen (laagrisico) kunnen genitale wratten ontstaan: kleine bultjes of bloemkoolachtige uitgroeisels op de geslachtsdelen of rond de anus (KWF Kankerbestrijding (Nederlandse kankerorganisatie)).
• Hoogrisico HPV veroorzaakt zelden directe symptomen, maar kan na jaren voorstadia van kanker veroorzaken die alleen bij screening worden ontdekt.

Hebben mannen ook symptomen van HPV?

Jazeker, al worden zij minder vaak gescreend. Bij mannen kunnen genitale wratten ontstaan, en langdurige infectie met hoogrisico HPV kan leiden tot peniskanker, anuskanker of keelkanker (CDC). Omdat er geen routinetest voor mannen is, blijft HPV bij hen vaak onopgemerkt.

Is HPV ernstig?

Het antwoord hangt af van het type HPV en hoe lang het in het lichaam blijft. De meeste infecties zijn onschuldig, maar een klein deel kan serieuze gevolgen hebben.

Is HPV altijd kanker?

Nee, absoluut niet. Het RIVM benadrukt dat de meeste HPV-typen geen klachten geven en vanzelf verdwijnen. Alleen een aanhoudende infectie met een hoogrisicotype kan jaren later leiden tot kanker. Van de 13 hoogrisicotypen zijn type 16 en 18 verantwoordelijk voor ongeveer 70% van alle HPV-gerelateerde kankers (WHO).

Is HPV alleen een SOA?

HPV wordt geclassificeerd als een seksueel overdraagbare aandoening (soa), maar het is niet alleen een soa. Omdat het virus via huidcontact kan worden overgedragen, kun je het ook oplopen zonder seksuele penetratie. Soa Aids Nederland noemt HPV dan ook ‘een van de meest voorkomende soa’s, maar niet uitsluitend een soa’.

Kun je een gezond leven leiden met HPV?

Ja, dat kan zeker. De meeste mensen die een HPV-infectie doormaken, hebben er nooit last van. Toch is het verstandig om te weten wat je kunt doen.

Is er een behandeling voor HPV?

Er is geen medicijn dat het virus zelf doodt. De infectie moet door het eigen immuunsysteem worden opgeruimd, wat bij 90% van de gevallen binnen 1-2 jaar gebeurt (RIVM). Wel kunnen de gevolgen worden behandeld: genitale wratten kunnen worden verwijderd, en voorstadia van kanker kunnen tijdens een colposcopie worden weggesneden.

Kan HPV worden voorkomen?

• Vaccinatie is de meest effectieve preventie. Het vaccin beschermt tegen de typen die het vaakst kanker veroorzaken (RIVM).
• Condoomgebruik verlaagt het risico, maar biedt geen volledige bescherming.
• Regelmatige screening (uitstrijkje voor vrouwen) kan voorstadia van baarmoederhalskanker opsporen voordat het kanker wordt (KWF Kankerbestrijding).

Het patroon: preventie is een combinatie van vaccinatie, condoomgebruik en screening. Geen enkele maatregel is 100% waterdicht, maar samen verkleinen ze de kans op HPV-gerelateerde kanker aanzienlijk.

Veelgestelde vragen

Voor Nederlanders is de conclusie helder: HPV is een alledaags virus dat bijna iedereen treft, maar met vaccinatie, condoomgebruik en screening kun je de kans op ernstige gevolgen drastisch verkleinen. Wie niet is gevaccineerd, doet er goed aan om alsnog een afspraak te maken – de inhaalcampagne loopt tot 1 juni 2024 voor geboren tussen 1996 en 2011 (LCI RIVM). De keuze is simpel: een prik of een veel groter risico op kanker.

Lees ook: Vitamine D en B12-tekort symptomen: herken de signalen | Kleine rode vlekjes op huid: oorzaken en herkenning